Kalem de Ekran da Hakikatin Hizmetinde Olmalı

Gazetecilik ve televizyon haberciliğinde doğruluk, tarafsızlık ve toplumsal sorumluluğun önemini ele alan Kalem de Ekran da Hakikatin Hizmetinde Olmalı başlıklı yazı.

Kalem de Ekran da Hakikatin Hizmetinde Olmalı

Bir toplumun en büyük kayıplarından biri, düşünmeyi bırakıp yalnızca eğlenmeye alışmasıdır. Çünkü insanı güldürmek kolaydır; düşündürmek, sorgulatmak ve kendi gerçeğiyle yüzleştirmek ise cesaret, emek ve sorumluluk ister. İşte gazetecilik ve televizyon haberciliği tam da bu noktada anlam kazanır. Gerçek gazeteci de gerçek televizyon habercisi de insanları yalnızca eğlendirmek için değil, düşündürmek için vardır. Çünkü kalemin ve ekranın asıl gücü, kaç kişiyi etkilediğinde değil, kaç kişiyi düşünmeye sevk ettiğinde saklıdır.

 

Gazetecilik, yalnızca yaşanan olayları aktarmak, gündemi takip etmek veya okuyucunun ilgisini çekecek başlıklar atmak değildir. Televizyon haberciliği de yalnızca görüntüleri arka arkaya sıralamak, yüksek sesli sunumlarla dikkat çekmek veya izleyiciyi ekran başında tutmak anlamına gelmez. Her ikisinin de temelinde gerçeği aramak, doğru bilgiyi toplumla buluşturmak ve insanların olayları daha sağlıklı değerlendirmesine katkı sunmak vardır.

 

Gerçek gazeteci, görünenin arkasındaki gerçeği araştırır. Gerçek televizyon habercisi ise görüntünün ötesindeki anlamı sorgular. Bazen görmezden gelinen bir toplumsal sorunu gündeme taşımak, bazen yanlış bilinen bir gerçeği açıklamak, bazen de herkesin alkışladığı bir davranışı sorgulamak gerekir. Çünkü hakikat her zaman alkış getirmez. Kimi zaman rahatsız eder, kimi zaman itirazla karşılaşır, kimi zaman da insanı kendi düşünceleriyle hesaplaşmaya zorlar.

 

Ancak gazetecinin ve televizyon habercisinin görevi, insanları rahatsız etmek uğruna her sözü sertleştirmek veya dikkat çekmek için tartışma yaratmak değildir. Önemli olan, gerçeği kırmadan dökmeden anlatabilmek; eleştirirken incitmemeye, uyarırken küçümsememeye, sorgulatırken umudu tüketmemeye özen göstermektir. Zira kalemin gücü, sesini ne kadar yükselttiğiyle; ekranın etkisi de ne kadar gürültü çıkardığıyla ölçülmez. Asıl ölçü, anlatılanın doğruluğu ve toplumda bıraktığı izdir.

 

Bugün televizyon ekranlarına baktığımızda zaman zaman haber ile eğlencenin, bilgilendirme ile gösterinin birbirine karıştığını görüyoruz. Haber programları bazen bir gerçeği aydınlatmaktan çok tartışmayı büyütmeye, olayları anlamaktan çok heyecanı artırmaya yöneliyor. Konukların birbirini dinlemediği, sözlerin yarıştığı, seslerin yükseldiği tartışma programlarında izleyici çoğu zaman bilgi edinmek yerine gürültünün içinde kalıyor. Oysa ekranın karşısında yalnızca vakit geçiren insanlar yoktur. Orada çocuklar, gençler, aileler, hayatı anlamaya çalışan insanlar vardır. Her görüntünün, her cümlenin ve her yorumun toplum üzerinde bir etkisi bulunur.

 

Elbette televizyonun eğlendirme, dinlendirme ve hoşça vakit geçirme işlevi de vardır. Buna kimsenin itirazı olamaz. Ancak haberin öncelikli görevi eğlendirmek değil, bilgilendirmek ve düşündürmektir. Bir olayın dramatize edilmesi, insanların acılarının reyting uğruna ekranlara taşınması, doğruluğu kesinleşmemiş iddiaların gerçekmiş gibi sunulması haberciliğin güvenilirliğine zarar verir. Çünkü izleyicinin güveni, kazanılması zor, kaybedilmesi ise çok kolay bir değerdir.

 

İletişim araçlarının çoğaldığı, haberlerin saniyeler içinde yayıldığı bir dünyada gazetecinin de televizyon habercisinin de sorumluluğu daha da büyümüştür. Bilgi kirliliğinin arttığı yerde doğru bilgiye, önyargıların çoğaldığı yerde sağduyuya, insanların birbirini kolayca suçladığı yerde anlayışa ihtiyaç vardır. Bir haberi araştırmadan paylaşmamalı, bir insanı birkaç görüntü veya cümle üzerinden yargılamamalı, toplumun hassasiyetlerini yalnızca ilgi toplamak için kullanmamalıyız.

 

Bu sorumluluk yalnızca medya mensuplarına ait de değildir. Okuyucu ve izleyici olarak bizlerin de kendimize sormamız gereken sorular var: Her duyduğumuza inanıyor muyuz? Her gördüğümüzü gerçek kabul ediyor muyuz? Bizi düşündüren haberleri mi takip ediyoruz, yoksa yalnızca hoşumuza giden yorumları mı dinliyoruz? Bir programda sesini en çok yükselten kişiyi mi haklı buluyoruz, yoksa söylediklerinin doğruluğunu mu araştırıyoruz?

 

Bir gün yaşlı bir marangoz, yanında yetişen çırağına iki kalem gösterir. Biri çok parlak, süslü ve dikkat çekicidir; diğeri ise sıradan görünür. Marangoz, çırağına hangisinin daha değerli olduğunu sorar. Çırak hiç düşünmeden parlak olanı seçer. Bunun üzerine usta, sıradan görünen kalemle bir tahta parçasının üzerine ölçüler çizer ve kusursuz bir kapının yapımına başlar. Sonra çırağına dönerek şöyle der: "Evladım, kalemin değeri dışındaki süsle değil, geride bıraktığı izledir." Gazetecilik de televizyon haberciliği de böyledir. Önemli olan kalemin ne kadar parladığı, ekranın ne kadar izlendiği değil, toplumun hayatında nasıl bir iz bırakıldığıdır.

 

Şimdi asıl meseleye gelelim. Bir gazeteci yazdığı yazıyla, bir televizyon habercisi sunduğu haberle, bir yorumcu ekranda dile getirdiği düşünceyle topluma karşı bir sorumluluk taşıyorsa, bizler de okuduğumuz, izlediğimiz ve paylaştığımız içeriklerle bu sorumluluğun bir parçasıyız. Çünkü medya yalnızca toplumu şekillendirmez; toplumun tercihleri de medyanın nasıl bir yayıncılık yapacağını belirler. Ne izlersek, neyi alkışlarsak, neye ilgi gösterirsek ekranlarda ve sayfalarda daha çok onunla karşılaşırız. Bu nedenle değişimi yalnızca gazetecilerden, televizyonculardan ve medya yöneticilerinden beklemek yeterli değildir. Önce kendi tercihlerimizi de sorgulamalıyız.

 

Gerçek gazeteci, alkış almak için hakikatten vazgeçmez; gerçek televizyon habercisi, reyting uğruna toplumun güvenini tüketmez. Kalem de ekran da insanları ayrıştırmak, öfkelendirmek ve birbirine düşürmek için değil; bilgilendirmek, düşündürmek ve ortak vicdanı güçlendirmek için kullanılmalıdır. Çünkü gazetecilik yalnızca yazılanlardan, televizyon haberciliği yalnızca gösterilenlerden ibaret değildir. Her ikisi de söylenmesi gerektiği hâlde söylenmeyen gerçeklerden, sorulması gerektiği hâlde sorulmayan sorulardan da sorumludur.

 

Unutmayalım: Bir yazı insanı birkaç dakikalığına düşündürebilir, bir haber bir toplumun bakış açısını değiştirebilir. Bir ekran milyonlara ulaşabilir; fakat o ekranın arkasında hakikat, vicdan ve sorumluluk yoksa geriye yalnızca görüntü ve gürültü kalır. Önemli olan kaç kişinin bizi izlediği, kaç kişinin yazımızı okuduğu değil; kaç insanın düşünmesine, sorgulamasına ve daha iyi bir toplum için kendisini gözden geçirmesine vesile olduğumuzdur. Peki biz, medya aracılığıyla yalnızca vakit mi geçiriyoruz, yoksa gerçekten bir şeyler öğreniyor, düşünüyor ve değişiyor muyuz?