COP31 vesilesiyle şehirlerde çevre bilinci, sürdürülebilir belediyecilik, erişilebilir yaşam alanları ve insan odaklı şehir yönetimi ele alınıyor.
COP31, şehirler insan için vardır, sürdürülebilir şehirler, çevre bilinci, belediyecilik, yerel yönetimler, iklim değişikliği
Şehirler İnsan İçin Vardır
COP31’in Katkısı Olacak mı?
Türkiye'nin COP31 vesilesiyle iklim değişikliği, çevre duyarlılığı ve sürdürülebilir gelecek üzerine yeniden düşünmeye başladığı bu dönemde, benim de dikkatimi özellikle yerel yönetimlerin sorumlulukları çekti. Çünkü çevre meselesi yalnızca uluslararası toplantılarda konuşulan hedeflerden, ülkelerin verdiği taahhütlerden ve hazırlanan raporlardan ibaret değildir. Çevre bilinci, insanın yaşadığı sokakta, yürüdüğü kaldırımda, soluduğu havada, kullandığı parkta ve günlük hayatını sürdürdüğü şehirde başlar.
Bu yazıyı kaleme almama COP31 vesile oldu. Ancak yazımın kapsamı herhangi bir şehirle, belediyeyle veya yerel yönetimle sınırlı değildir. Büyükşehirlerden küçük ilçelere, sahil kentlerinden Anadolu'nun en ücra yerleşimlerine kadar ülkemizin bütün belediyelerine ve yerel yöneticilerine yönelik ortak bir çağrıdır.
Çünkü temiz çevre, güvenli kaldırımlar, sağlıklı ulaşım, korunmuş yeşil alanlar, erişilebilir parklar ve düzenli şehir yaşamı herhangi bir şehrin ayrıcalığı değil, her vatandaşın hak ettiği temel yaşam koşullarıdır.
Peki, gelecek nesillere nasıl bir dünya bırakacağız? Bunun kadar önemli bir başka soru da şudur: Bugün insanımıza nasıl şehirlerde yaşama imkânı sunuyoruz?
Şehirler yalnızca binalardan, caddelerden, meydanlardan ve asfalt yollardan oluşmaz. Şehir dediğimiz yer, insanların hayatını paylaştığı, çocukların büyüdüğü, yaşlıların dinlendiği, engelli bireylerin özgürce hareket edebildiği, ailelerin huzurla yaşamak istediği ortak yaşam alanıdır.
Bir şehirde yürürken kaldırım taşlarına takılıp düşmekten korkuyorsanız, dinlenmek için bir bank bulamıyorsanız, çöp kokusundan geçemiyor, karanlık sokaklarda yürümekten çekiniyorsanız orada yalnızca bir bakım veya altyapı sorunu yoktur. Orada insanı merkeze alan şehir anlayışının yeniden sorgulanması gereken bir durum vardır.
Belediyecilik, yalnızca yeni projeler üretmek değil, mevcut hayatı kolaylaştırmaktır.
Bir belediyenin başarısı sadece açılış törenleri, tanıtım faaliyetleri, büyük yatırımlar ve gösterişli projelerle ölçülemez. Asıl başarı, vatandaşın her gün kullandığı kaldırımda, yürüdüğü sokakta, oturduğu parkta, bindiği toplu taşımada ve yaşadığı çevrede kendisini gösterir.
Kaldırımların düzenli, güvenli ve engelsiz olması; yaşlılarımızın dinlenebileceği bankların bulunması, engelli bireylerin şehir hayatına bağımsız biçimde katılabilmesi; çocukların güvenle oyun oynayabileceği alanların oluşturulması temel belediye sorumluluklarıdır.
Kırılan, devrilen, kuruyan ağaçların zamanında kaldırılması, yeşil alanların korunması, çöplerin düzenli toplanması, kötü koku ve sinek oluşumunun önlenmesi de sıradan işler olarak görülmemelidir. Bunlar doğrudan halk sağlığını ve yaşam kalitesini ilgilendiren hizmetlerdir.
Ancak günümüz belediyeciliğini yalnızca mevcut sorunları gidermekle de sınırlayamayız. Artık geleceği planlayan, iklim değişikliğinin etkilerini dikkate alan ve çevresel risklere karşı hazırlıklı şehirler oluşturmak zorundayız.
Kuraklık, su kaynaklarının azalması, aşırı sıcaklar, ani yağışlar, sel ve taşkınlar artık geleceğin ihtimalleri değil, bugünün önemli çevre ve şehircilik sorunlarıdır. Bu nedenle belediyelerimizin iklim değişikliğine uyum sağlayan uzun vadeli politikalar geliştirmesi büyük önem taşımaktadır.
Yağmur sularının toplanarak yeniden değerlendirilmesi, park ve bahçelerde su tasarruflu sulama sistemlerinin kullanılması, kuraklığa dayanıklı bitkilerin tercih edilmesi, ağaçlandırma çalışmalarının artırılması ve betonlaşmanın kontrol altında tutulması bu politikanın önemli adımlarıdır.
Atıkların kaynağında ayrıştırılması, geri dönüşümün yaygınlaştırılması, kompost uygulamalarının desteklenmesi ve tek kullanımlık ürün tüketiminin azaltılması da yerel yönetimlerin öncülük edebileceği çalışmalar arasındadır.
Bisiklet yollarının güvenli ve kesintisiz biçimde oluşturulması, yaya öncelikli caddelerin yaygınlaştırılması, toplu taşımanın güçlendirilmesi ve elektrikli ulaşım seçeneklerinin değerlendirilmesi hem çevreye hem de şehir ekonomisine katkı sağlayacaktır.
Hollanda gibi ülkelerde bisikletin günlük yaşamın doğal bir parçası hâline gelmesi tesadüf değildir. Bunun arkasında uzun vadeli planlama, güvenli altyapı ve toplumsal bilinç vardır.
Elbette her şehrin coğrafi, ekonomik ve sosyal şartları farklıdır. Her yerde aynı projeyi uygulamak mümkün olmayabilir. Ancak her belediyenin kendi imkânlarına, ihtiyaçlarına ve önceliklerine uygun sürdürülebilir çözümler geliştirmesi mümkündür.
Burada asıl mesele, büyük bütçeli projelerden önce doğru ihtiyaçları belirleyebilmek ve kaynakları insanın hayatına dokunacak şekilde kullanabilmektir.
Bir başka önemli konu ise vatandaş katılımıdır.
Yerel yönetimler yalnızca seçilmiş yöneticilerden ve belediye çalışanlarından oluşmaz. Bir şehrin gelişmesi, o şehirde yaşayan insanların da sorumluluk üstlenmesiyle mümkündür.
Mahalle meclisleri, vatandaş toplantıları, çevre gönüllüleri, gençlik platformları ve sivil toplum kuruluşlarıyla yapılacak ortak çalışmalar şehir yönetimine önemli katkılar sunabilir.
Vatandaşın önerisini dinleyen, eleştiriden rahatsız olmak yerine eksiklerini görme fırsatı bulan, uzmanların görüşlerinden yararlanan ve karar süreçlerinde şeffaflığı esas alan belediyeler toplumun güvenini kazanır.
Örneğin her mahallede belirli aralıklarla vatandaş toplantıları düzenlenebilir. Kaldırım, aydınlatma, temizlik, yeşil alan ve ulaşım sorunları birlikte değerlendirilebilir. Çevre gönüllüleri oluşturularak ağaçların korunması, atıkların ayrıştırılması ve çevre temizliği konusunda toplumsal farkındalık artırılabilir.
Hatta belediyeler, vatandaşların sorun ve önerilerini kolaylıkla iletebildiği, başvurularının hangi aşamada olduğunu takip edebildiği şeffaf dijital sistemler geliştirebilir.
Çünkü vatandaş yalnızca hizmet alan değil, yaşadığı şehrin geleceğine katkı sunan bir paydaştır.
Belediye başkanlarının vizyonu da tam bu noktada önem kazanıyor. Vizyon sahibi yöneticilik, yalnızca bugünün ihtiyaçlarını karşılamak değil, yarının şehirlerini bugünden planlamaktır. Şehrin nüfusunu, yaşlanan toplum yapısını, iklim değişikliğini, ulaşım ihtiyaçlarını, çevre sorunlarını ve engelli bireylerin erişim hakkını birlikte değerlendirebilmektir.
Hiçbir şehir kusursuz değildir. Her belediyenin imkânları, bütçesi ve öncelikleri farklıdır. Ancak vatandaşın makul taleplerini dinlemek, sorunları tespit etmek ve çözüm için samimi gayret göstermek her yerel yönetimin ortak sorumluluğudur.
Bir kıssayla bitirelim:
Bir gün bir yönetici şehrin en güzel meydanını yaptırmış. Meydanın taşları parlak, aydınlatmaları gösterişli, çevresi çiçeklerle süslüymüş. Herkes yapılan eseri konuşurken yaşlı bir vatandaş, meydanın kenarında oturacak bir yer aramış ama bulamamış.
Yöneticiye dönerek, "Meydanınız çok güzel olmuş ama biz burada biraz dinlenemiyoruz." demiş.
İşte bazen bir şehrin bütün eksikliği, bir yaşlı insanın oturacak yer bulamamasında saklıdır.
Bu nedenle COP31'i yalnızca uluslararası bir toplantı olarak değil, şehirlerimizi, çevre anlayışımızı ve yerel yönetim sorumluluklarımızı yeniden değerlendirmek için bir fırsat olarak görmeliyiz.
Belediyelerimizin asli görevlerini bir kez daha hatırlamasında fayda var: Daha temiz çevre, güvenli kaldırımlar, erişilebilir parklar, sağlıklı ulaşım, düzenli altyapı, korunmuş doğal kaynaklar ve yaşanabilir sokaklar birer lütuf değil, vatandaşın hak ettiği temel hizmetlerdir.
Unutmayalım; çevreyi korumak geleceği korumaktır. Şehri güzelleştirmek ise yalnızca binaları ve yolları değil, insan hayatını güzelleştirmektir.
Bir belediyenin en büyük eseri, insanların içinde huzurla, güvenle ve mutlulukla yaşayabildiği şehirdir. Çünkü şehirler yönetenlerin değil, orada yaşayan herkesindir. Şehirler insan için vardır.